Dịch thuật tiếng Nhật

Thị trường sách dịch tuy đã có một số ấn phẩm có giá trị không được dịch từ nguyên bản tiếng Nhật mà qua ngôn ngữ trung gian như Pháp, Anh, nhưng đó là ngoại lệ của một số dịch giả tên tuổi, kỳ cựu với trình độ uyên bác, kinh nghiệm dày dạn và quan trọng nhất là giỏi tiếng mẹ đẻ.

Thứ hai, cần sự thống nhất trong việc trình bày văn bản dịch. Ta dễ dàng bắt gặp sự không thống nhất trong việc trình bày các tên riêng, địa danh của Nhật trong các ấn phẩm liên quan, thậm chí xảy ra trong các quyển sách khác nhau của cùng một NXB.

Ví dụ địa danh Tokyo có sách viết Tô-ki-ô, Tòkyò hay Tôkyô, hoặc Đông Kinh, gây bất tiện cho tra cứu đối với những ấn phẩm có nội dung học thuật, nghiên cứu. Rất nên có một hội/nhóm chuyên môn về Nhật Bản, liên kết các NXB, các tổ chức học thuật có uy tín để đưa ra quy chuẩn thống nhất, đồng thời là nơi để các dịch giả, biên tập viên tham khảo khi làm những ấn phẩm liên quan đến Nhật Bản.

Dịch thuật tiếng Nhật



Thứ ba, với các tác phẩm văn học - loại cần thời gian đọc sâu để từ đó chọn lọc từ ngữ, chăm chút bản dịch, việc NXB ưu tiên yếu tố thời gian để đáp ứng yêu cầu nhanh của thị trường sẽ gây khó khăn cho dịch giả, nhất là do văn học Nhật Bản vốn nổi tiếng sâu sắc, đòi hỏi một bản dịch không chỉ đạt độ “tín” cần thiết mà còn là độ “nhã” lý tưởng.

Những mong giới làm sách Việt Nam vạch ra cho mình con đường dài vững chắc, chung bước nâng cao tri thức độc giả Việt Nam, tránh con đường “ăn xổi ở thì” chỉ có bề nổi, không bề sâu

Hãng điện tử Nhật Bản NEC vừa chế tạo thành công người máy dịch, nghe, nói đầu tiên trên thế giới Những nguời máy phiên dịch, trong đó có việc phiên dịch tiếng chó hoặc mèo đã đuợc chế tạo từ lâu ở Nhật Bản, nhưng nội dung dịch thuật không đuợc chuyển thành tiếng nói mà thể hiện đưới dạng chữ viết trên màn hình gắn vào nguời máy.

Sản phẩm mới của NEC là một sự đột phá trong lĩnh vực này vì nguời máy phiên dịch mới này có khả năng tái tạo nội dung cần dịch bằng lời nói. Vốn ngôn ngữ tiếng Anh của nguời máy phiên dich vào khoảng 25.000 từ, trong khi vốn tiếng ’’mẹ đẻ’’ là tiếng Nhật của nó gần gấp hai lần vốn tiếng Anh. Nguời máy có hình dáng giống con lật đật này có khả năng dịch từ tiếng Anh sang tiếng Nhật Bản và ngược lại. Đặc biệt nó có khả phân biệt đuợc giọng nói của hàng nghìn nguời khác nhau và dư sức hoàn thành nhiệm vụ của mình ngay trong truờng hợp phải nghe dịch từ những nguời nói âm lơ lớ rất khó nghe.

Dịch thuật tiếng Nhật


Đối với Việt Uy Tín, một nhân viên dịch thuật tiếng Nhật không chỉ phải có năng lực Nhật ngữ mà còn phải có sự am hiểu sâu rộng về văn hóa và con người Nhật Bản. Để có bản dịch thành công và làm hài lòng khách hàng, dịch thuật viên phải hiểu rõ được người Nhật muốn gì? Thích gì? Và ghét gì? Ngôn ngữ cũng là một thành phần của văn hóa. Người Nhật thể hiện văn hóa ngay trên ngôn ngữ của họ. Nhân viên tại Việt Uy Tín luôn phải cam kết bảo mật được những tài liệu dịch thuật của khách hàng. Nhờ vào những tiêu chí tuyển chọn khắt khe, cho đến nay, Việt Uy Tín tự hào có đội ngũ biên dịch viên đông đảo cùng với đội ngũ cộng tác viên là các chuyên gia, giảng viên ngôn ngữ đã và đang giảng dạy, làm việc tại các cơ quan chính quyền, Đại sứ quán, Lãnh sự quán Nhật Bản và các trường Đại Học trên cả nước.

Sai sót trong dịch thuật ồn ào rồi cũng nguội quanh một số cuốn tiểu thuyết. Sai sót chữ nghĩa trên báo chí thấy hằng ngày, nói mãi cũng chỉ như đá ném ao bèo.

Sai sót dịch thuật ngữ khoa học phổ thông trong sách báo chịu chung sự thờ ơ và lơ đãng ấy. Tất cả có thể làm hỏng một thế hệ đọc sách và nguy hiểm hơn, gây hại cho tính chính xác của khoa học.

Việt Nam đang thiếu nghiêm trọng các bộ từ điển bách khoa, sách tra cứu tham khảo chuẩn mực, hữu ích cho đại chúng và trẻ em trên bước khởi đầu tìm hiểu khoa học - Ảnh: Thuận Thắng

Các bạn từng nghe đến loài cá voi sát thủ chưa? Cứ nghe cái tên này thì chắc rất nhiều người là nạn nhân của nó. Nhưng tìm mãi trên báo mạng và sách vở, gần như không thấy nói gã “sát thủ” (*) ấy ăn thịt người, mà chỉ chuyên ăn thịt các loài cá khác, kiểu như “cá voi sát thủ xé xác cá mập” hay “cá voi sát thủ săn sư tử biển”...

Quả là thiên vị và bất công: đây là loài duy nhất được phong danh xưng “sát thủ”, mặc dù nó không ăn thịt người (trừ vài trường hợp cá biệt), trong khi bao nhiêu loài cá dữ ăn thịt người lại không đạt được “tước hiệu” đình đám ấy. Thật chẳng khác nào phong danh hiệu đại kiện tướng cờ vua cho một người thỉnh thoảng chơi vài nước cờ đơn giản.


Dịch thuật tiếng Nhật


Tùm lum thuật ngữ

Những sai sót, thiếu thống nhất như vậy trong sách báo phổ thông nói chung, trong văn bản quản lý và sách khoa học cho trẻ em nói riêng lâu nay dường như chưa được mấy ai để ý. Hoặc có thể không có người biết để chỉ ra cái sai và hầu như không có ai làm công việc tỉ mỉ, mất công là định danh tiếng Việt cho các loài, chi, họ, bộ... sinh vật trên thế giới sao cho thành hệ thống nhất quán, giảm hết mức sự trùng lặp và thiếu chính xác, làm chỗ dựa cho người dịch.

Mấy năm gần đây, do động đất nhiều hơn, chúng ta cũng nghe/đọc thấy nhiều hơn những thuật ngữ như tâm chấn xuất hiện trên báo chí. Nhưng cứ theo tường thuật của báo chí, thì có nơi “quân đội và cảnh sát đã tới được vùng tâm chấn của cơn động đất”, chỗ khác lại nói “tâm chấn ở độ sâu 10km”, chả lẽ con người đã xuống sâu trong lòng đất tới 10km.

Liệu có ai băn khoăn tự hỏi “tâm chấn” chỉ tâm động đất ở tít sâu trong lòng Trái đất hay là điểm chiếu của nó trên mặt đất, bởi vì khoảng cách x trong câu “tâm chấn cách thành phố A x km” sẽ rất khác nhau tùy theo quan niệm nó ở trên mặt đất hay dưới sâu. Tìm hiểu kỹ hơn, ta có thể ngạc nhiên khi nhận thấy có tới hai “tâm chấn” mà các ngôn ngữ nước ngoài phân biệt rất rành mạch, trong khi báo chí tiếng Việt gộp làm một!

Phải chăng tiếng Việt lạc hậu hơn các thứ tiếng khác? Không, chẳng qua hiểu biết khoa học và tiếng Việt của các nhà báo Việt Nam lạc hậu hơn các đồng nghiệp nước ngoài và họ lười tra cứu.

Đó là chưa kể về mặt ngôn ngữ, theo trật tự âm tiết thì cách dùng từ Hán Việt “tâm chấn” chưa ổn, phải dùng là “chấn tâm” mới đúng. Chỉ các từ điển chuyên ngành và Từ điển bách khoa Việt Nam dùng đúng tên gọi cả về mặt khoa học lẫn ngôn ngữ: chấn tiêu (tâm trong, tức nơi phát sinh động đất, thường ở dưới sâu) và chấn tâm (tâm ngoài, tức hình chiếu của chấn tiêu lên mặt đất).

Trường hợp nhẹ hơn cả là dùng thuật ngữ không thống nhất trong sách báo hoặc giữa các ngành. Ví dụ: cùng một thuật ngữ chỉ một loại bức xạ nền lan tràn khắp vũ trụ ngày nay, tùy theo việc dịch từ tiếng nước ngoài nào mà nó có mấy tên gọi khác nhau: bức xạ tàn dư theo tiếng Nga; bức xạ hóa thạch theo tiếng Pháp; bức xạ phông/nền vũ trụ, bức xạ nền vi ba theo tiếng Anh.

Chuyện này tưởng như chỉ gây phiền toái nhưng thử tưởng tượng trong tương lai, khi Việt Nam xây dựng và vận hành hai nhà máy điện hạt nhân, một theo thiết kế của Nhật Bản, một theo thiết kế của Nga chẳng hạn, thì việc không thống nhất thuật ngữ khi dịch từ tiếng Nhật và từ tiếng Nga có thể gây tai hại thế nào.